در گذشته دزدان دریایی برای انجام عملیات دزدی دریایی دست به ربودن کشتی های حامل کالاهای تجاری می زدند .

 

“کشتی مادر” قادر است تا از مسافت بسیار دوری نسبت به حمایت قایق های تندرو وکوچک دزدان دریایی که در صدد حمله به شناور های بی توجه به حرکات این قایق های کوچک ، در حال عبور از مسیر عبور تجاری خود در منطقه هستند ، اقدام و عملیات دزدی دریایی را انجام دهد . (Lbid,22)

 

بسیاری از حملات از فاصله بیش از ۱۰۰۰ مایل دریایی از سواحل سومالی (بین غرب هند و جنوب سواحل در اقیانوس هند) اتفاق افتاده است . همچنین این دزدان به کشتی هایی که نزدیک سواحل تانزانیا ، کنیا ، سومالی ، یمن و عمان بودند نیز حمله کردند . فرماندهان کشتی آگاهند که تلاش ها برای حمله در و محدوده مشکوک به حمله دزدان دریایی جهت دزدی دریایی ، از منتهی الیه ۷۶ درجه شرقی و در منتهی الیه ۲۶ درجه شمالی و ۲۲ درجه جنوبی (فقط جنوب و تنگه هرمز) اتفاق می افتد ، ‌بنابرین‏ در صورت امکان بایستی کنترل دقیق و کامل روی همه قایق های کوچک ،
لنج ها و شناورهای صیادی انجام شود . (Lbid,22)

 

کنترل ۲۴ ساعته رادارها نیز بایستی در تمام طول شبانه روز بدون وقفه و در تمام طول زمان عبور از آب های مسیر تردد در این منطقه انجام شود . مشاهده بموقع و مهمتر از آن اندازه گیری و تخمین درست فاصله آن ها ، و توجه داشتن به اخطار و هشدار برای ورود ‌به این مناطق به فرماندهان برای فرار ، افزایش سرعت بموقع ، درخواست کمک و همچنین درگیر شدن با دزدان دریایی به خوبی آگاهی داده تا تصمیم گیری درست و بموقع انجام شود . (Lbid,22-23)

 

استفاده از موانع ورود به کشتی نظیر استفاده از پوشش سیم خاردار نیز به ‌عنوان مانعی در برابر ورود دزدان دریایی محسوب می شود ( حسینی ، ۱۳۸۸، ۱۶۰) و استفاده پمپ آب روی عرشه برای پاشش آب از روی عرشه و نرده شناور به دریا جهت ایجاد مانع ورود و افزایش کنترل روی عرشه از دیگر راهکارهای مواجهه برای جلوگیری از ورود دزدان دریایی می‌باشد

 

(BMPS4, August2011,ISBN: 978 1 85609 505 1, pages 28-33 )

 

۲-۹ سایر راهکار ها

 

۲-۹-۱ مقابله انفرادی کشور ها و دفاع از محمولات بدون کمک نیرو های چند ملیتی و یا کشور های دیگر

 

بعضی از کشور ها به تنهایی اقدام به اعزام نیرو و ناوگانهای جنگی خود برای حراست از مال التجاره کشتی های حمل کالای کشور خود نمودند که یکی از نمونه های آن ها را می توان کشور عزیزمان جمهوری اسلامی ایران دانست .

 

جمهوری اسلامی ایران در ۲۰ دسامبر ۲۰۰۸، اعلام کرد که ناو جنگی خود را به منظور گشت زنی در آب های خلیج عدن و حفاظت از کشتی های باری ایرانی ‌به این منطقه اعزام خواهد کرد (نظافت، ۱۳۸۸،۲۵۴)

 

کشور جمهوری اسلامی ایران به دلیل تحریم ها و نگرانی از عدم توجه مناسب و یا عدم پشتیبانی نیرو های بین‌المللی از کشتی های حامل کالا های ایرانی اقدام به اعزام ، گروه عملیات ویژه نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، شامل ناو خارک و ناوشکن جنگی سبلان جهت حضور در خلیج عدن نمود (تابناک،۳۰ مهر ۱۳۸۹)

 

۲-۹-۲ حرکت با چراغ خاموش

 

بعضی از کشتی ها برای فرار از خطر دزدی دریایی در شب با چراغ خاموش در شب حرکت
می‌کنند متاسفانه این راهکار چندان مؤثر نیست زیرا همیشه دزدی های دریایی در شب اتفاق
نمی افتد و حملات دزدان دریایی در روز به شدت افزایش یافته است همچنین حرکت با چراغ خاموش ریسک تصادم را افزایش می‌دهد(MunichRe,2009,9)

 

۲-۹-۳ تغییر مسیر حرکت به ‌عنوان یک راهکار

 

رشد دزدی دریایی سبب افزایش هزینه های حمل و بیمه خواهد شد بعضی از شرکت های کشتیرانی برای جلوگیری از خطر دزدی دریایی اقدام پیشگیرانه را برگزیده و مسیر حرکت خود از خلیج عدن را تغییر داده و به سمت دماغه امیدنیک حرکت می نمایند که این تغییر مسیر سبب ایجاد هزینه مازاد حمل و نقل کالا می شود و در نهایت قیمت تمام شده کالا نیز افزایش می‌یابد. (Alianz , 2009,8)

 

در حقیقت بعضی از کشورهای اروپایی ، به دلیل عدم اطمینان، مسیر دیگری را انتخاب می‌کنند. آن ها به روش بازمانده از “واسکو دی گاما” کشتی های خود را با هزینه ای سنگین و راهی طولانی از جنوبی ترین نقطه آفریقا به سواحل شرق آفریقا می‌فرستند تا از طریق دماغه نیک، راهی آسیا، سرزمین ابریشم، ادویه و میوه های منطقه ای کنند. راهی که توسط فردیناند دو لیسبس و با طرح کانال سوئز باز شد، اماحساب سومالیایی ها را نکرده بود. (حسینی،۱۳۸۸،۱۲۱) بعبارتی حتی از این مسیر نیز بایستی مراقب دزدان دریایی سومالیایی باشند.

 

۲-۱۰ بخش هفتم : وضعیت دزدی دریایی در حال حاضر

 

متاسفانه با وجود گشت زنی گسترده در سواحل سومالی، معضل دزدی دریایی هنوز بر طرف نشده است. دلیل این امر عدم تمایل کشورهایی که در منطقه به گشت زنی می پردازند نسبت به محاکمه دزدان دریایی می‌باشد. اینان از صلاحیت جهانی تعقیب و محاکمه دزدان دریایی استفاده نمی کنند و دزدان دریایی را یا رها می‌کنند و یا برای محاکمه به کشورهای ثالث می‌فرستند.(موسوی،۱۳۹۰،۳۸۷)

 

همان گونه که قبلا نیز اشاره شد، دفتر دریانوردی بین‌المللی و ده سازمان دیگر اقدام به انتشار “راهنمای” ۱۴ صفحه ای با عنوان بهترین شیوه مدیریت پرهیز”^[۴۶] از دزدی دریایی در خلیج عدن و سواحل سومالی نمودند.

 

این راهنما با توجه به برخورد سیستم قضایی با دزدی دریایی به دلایل زیر کاملا موفق نبوده است:

 

۱-اختیار قانونی تعقیب دزدان دریایی وجود نداشته است.

 

۲-عدم وجود جرائم تعریف شده و مشخص برای دزدی دریایی

 

۳-برائت و آزادسازی دزدان دریایی در خشکی به جهت حفظ حقوق متهم در دفاع از خود

 

۴-عدم وجود مستندات قانونی

 

۵-دزدی دریایی به عنوان «جرائم کوچک» که اختیار قانونی تعقیب در آن ها مشخص نشده است شناخته می شود.

 

۶-هزینه اقدامات قانونی(Munich Re,2009,15)

 

شورای امنیت سازمان ملل در ۲۷ آوریل ۲۰۱۰ به اتفاق آرای قطعنامه ۱۹۱۸ را تصویب و در آن بر این امر که عدم محاکمه افرادی که مسئول دزدی دریایی و حمله مسلحانه در سواحل سومالی هستند، تلاش های ضد دزدی دریایی را بی ثمر می کند، تأکید نموده است و از تمام دولت ها، خصوصاًً دولت های منطقه می‌خواهد که دزدی دریایی را در قوانین داخلی خود جرم انگاری نموده، به تعقیب و مجازات دزدان دریایی که در آب های سومالی دستگیر می‌شوند بپردازند. (موسوی،۱۳۹۰،۳۸۷)

 

در ۲۶ ژوئن ۲۰۱۰ دبیر کل سازمان ملل گزارش خود را به شورای امنیت ارائه نمود. در این گزارش
۷ گزینه پیشنهاد شده بود که به شرح زیرند:

 

«گزینه اول:افزایش کمک و مساعدت سازمان ملل به دولت های منطقه ای به منظور محاکمه و زندانی کردن افرادی که مسئول دزدی دریایی در سواحل سومالی هستند.(موسوی،۱۳۹۰،۳۸۷)

 

گزینه دوم: ایجاد یک دادگاه سومالیایی در یک کشور ثالث منطقه با یا بدون مشارکت سازمان ملل.

 

گزینه سوم: ایجاد یک شعبه خاص در چارچوب صلاحیت داخلی یک دولت یا چند دولت منطقه ای بدون مشارکت سازمان ملل.

 

در تحقیقی با عنوان « بررسی رابطه بین طرحواره های ناسازگار و میزان صمیمیت زوجین پرسنل فولاد مبارکه اصفهان » که توسط عابدی در سال(۱۳۸۷) انجام گرفته نتایج زیر به دست آمده است.

 

الف) بین طرحواره های ناسازگار و صمیمیت رابطه وجود دارد. ب) ابعاد صمیمیت بین زنان و مردان رابطه منفی و معناداری وجود دارد یعنی هرچه طرحواره ها ناسازگارتر می شود صمیمیت کاهش می‌یابد. هم چنین یافته ها حکایت از آن دارند که حوزه محدودیت ها مختل مهم ترین پیش‌بینی کننده صمیمیت زناشویی می‌باشند و غیر از بعد صمیمیت جنسی برای سایر ابعاد صمیمیت زناشویی پیش‌بینی کننده معتبری است. طرحواره های مربوط به محدودیت های مختل که شامل استحقاق/ بزرگ منشی و خویشتن داری/ خود انضباطی ناکافی می‌باشند بیشترین نقش در عدم صمیمیت زناشویی ایفا می‌کنند.

 

قربانی (۱۳۸۹) در پژوهشی تحت عنوان « بررسی رابطه بین طرحواره های ناسازگار بر رضایت مندی زناشویی در کارمندان شهرداری منطقه ۱۱ تهران انجام داد نتایج به دست آمده نشان داد که بین طرحواره های ناسازگار و رضایت زناشویی رابطه معنی داری وجود دارد و طرحواره های ناسازگار می‌تواند عدم رضایت زناشویی را پیش‌بینی کند.

 

آزادبخت (۱۳۹۰) در پژوهشی به بررسی رابطه بین طرحواره ناسازگار و رضایت مندی زناشویی در زنان متاهل شهرستان ساری پرداخت گروه نمونه شامل ۲۰۱ نفر از زنان متاهل بود که به شیوه تصادفی چند مرحله ای از میان زنان شاغل ادارات و سازمان های تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی ساری انتخاب شدند. نتایج این تحقیقات نشان داد که بین طرحواره های ناسازگار و رضایت زناشویی رابطه منفی معنی دار وجود دارد و طرحواره های ناسازگار می‌تواند عدم رضایت زناشویی را پیش‌بینی نماید. هم چنین از بین ۵ طرحواره ناسازگار حوزه اول (بریدگی وطرد) رابطه منفی و معنی داری با رضایت زناشویی زنان متاهل دارد و سایر خرده ها رابطه معنی داری با رضایت زناشویی ندارند .

 

جمع بندی و نتیجه گیری

 

در جمع بندی مبانی نظری و پژوهشی می توان گفت افسردگی پس از زایمان ابعاد متفاوتی دارد و علاوه بر این ابعاد عوامل مختلفی می‌تواند بر آن تاثیر بگذارد از جمله این عوامل می توان سبک های دلبستگی و طرحواره های ناسازگار اشاره کرد. در عین حال این موضوع نیز امر پذیرفته شده است طرحواره ها با حوادث منفی و فشارهای روانی زندگی تعامل دارند و به طور خلاصه می توان گفت که طرحواره های ناسازگار به دلیل مشکلاتی که در شیوه های برقراری ارتباط و صمیمیت بین فردی و شناخت های افراد نسبت به یکدیگرایجاد می‌کنند می‌توانند به عنوان یک عامل مهم در افسردگی پس از زایمان محسوب شوند. از طرفی ارتباط سالم و مثبت ضمن حفظ استقلال فردی سلامت، شادابی بهترین ها را برای طرفین به همراه دارد. روان شناسان نشان دادند انسان هایی که ارتباط سالم و درستی با دیگران دارند و نسبت به آن هایی که دارای این توانایی نیستند، مشکلات عاطفی کمتری دارند.

 

فصل سوم:

 

روش شناسی

 

 

 

۳-۱ مقدمه

 

در این فصل به معرفی طرح تحقیق، جامعه آماری، نمونه و روش نمونه گیری ابزار پژوهش و توضیحات لازم ‌در مورد مقیاس های افسردگی پس از زایمان، سبک دلبستگی ، طرحواره های ناسازگاری و روایی و پایایی این مقیاس ها پرداختند و در پایان نیز به شیوه ی اجرا و روش های آماری مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل فرض ها و سوالات پژوهش می پردازیم.

 

۳-۲ طرح کلی پژوهش

 

طرح تحقیق توصیفی است و روش انجام گرداوری داده ها در قالب طرح همبستگی است. طرح کلی پژوهش تبیین پیش‌بینی کننده های افسردگی پس از زایمان بر اساس سبک های دلبستگی و طرحواره های ناسازگار زنان است.

 

۳-۳ جامعه آماری

 

جامعه آماری تحقیق بنا به ملاک های ارائه شده درDSM برای تشخیص اختلال افسردگی پس از زایمان وجود غم و اندوه ملاک مهم است ‌بنابرین‏ شامل کلیه مادرانی است که حداکثر یک ماه از زایمان آنان گذشته باشد. با توجه انجام این پژوهش در محدوده زمانی بهار و تابستان ۱۳۹۴ محقق با مراجعه به بیمارستان هایی که محل مراجعه زنان می‌باشد، بیمارستان های حافظ و زینبیه ، مادر و کودک و اردیبهشت شهر شیراز نمونه گیری به عمل آمد.

 

۳-۴ نمونه آماری و روش نمونه گیری

 

از انجایی که نوع زایمان ،‌ تعداد زایمان های قبلی و بیماری‌های روانی مادر با افسردگی پس از زایمان در ارتباط است در انجام نمونه گیری ‌به این عوامل توجه شد. لذا مادرانی در این نمونه شرکت داده شدند که زایمان اولی به شیوه سزارین و بدون سابقه بیماری روانی باشند. با توجه ‌به این که انتخاب تصادفی به علت پرکندگی جامعه مشکل بود روش نمونه گیری در دسترس استفاده شد، جهت کفایت نمونه ، تعداد ۲۰۰ نفر مورد سنجش قرار گرفتند.

 

معیارهای ورود به مطالعه

 

1. 1. زنان زایمان کرده با حداکثر ‌یک‌ماه از زایمان گذشته باشد.

 

1. 1. بارداری اول

 

1. 1. عدم وجود افسردگی قبلی

 

1. عدم مصرف هر نوع داروی اختلال روانی

۳-۵ ابزار جمع‌ آوری اطلاعات

 

ابزارهایی که در این پژوهش مورد مطالعه قرار گرفته است شامل پرسش نامه افسردگی پس از زایمان ادینبورگ و پرسش نامه سبک های دلبستگی هازن و شیور، پرسش نامه طرحواره های ناسازگار یانگ می‌باشد.

 

الف) پرسش نامه افسردگی پس از زایمان ادینبورگ

 

مقیاس افسردگی پس از زایمان ادینبورگ در ارتباط با خلق افسرده ، اضطراب ، احساس گناه و افکار خودکشی است و توسط کاکس و همکاران (۱۹۸۷) تنظیم شده و بارها به منظور تحقیق روی تشخیص افسردگی پس از زایمان مورد استفاده قرار گرفته است(دنیس،۲۰۰۴). پایایی این پرسش نامه به روش دونیمه کردن ۸۸% و به روش ضریب آلفای استاندارد ۸۷% گزارش شده، اعتبار آن نیز توسط کاکس و همکاران ۸۶% گزارش شده است(کاکس و همکاران ،۱۹۸۷، به نقل از برکتین و همکاران، ۲۰۰۹). درایران نمازی(۱۹۹۳) اعتباراین پرسش نامه را ۷۳% و ۶۳% گزارش کرده‌اند(نمازی ،۱۹۹۳). این مقیاس دارای ۱۰پرسش ۴ گزینه ای است. که حداقل نمره آن، صفر و حداکثر ۳۰ می‌باشد. هر سوال، امتیازی بین صفر تا ۳ ‌بر اساس شدت علایم به خود اختصاص می‌دهد. نمره ی پایین تر، نشان دهنده ی وضعیت بهتر فرد و نمره بالای۱۲، وجود احتمالی اختلال افسردگی را نشان می‌دهد. این ابزار، پرسش نامه معتبری برای سنجش افسردگی پس از زایمان است(ابرهارد گران،۲۰۰۱). و پذیرش آن توسط مادران ۱۰۰درصد گزارش شده است(پنتو،۲۰۰۸). روایی این پرسش نامه در مطالعه ی منتظری در ایران تأیید شده است(منتظری،۲۰۰۷). روایی فرم های مصاحبه توسط تعدادی از اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد روایی محتوا شد. پایایی پرسش نامه ی ادینبورگ با روش سنجش ثبات درونی (آلفای کرونباخ)۹۲a-. تأیید و پایایی سایر فرم مصاحبه از طریق آزمون مجدد، ۹۰درصد به دست آمد. که به صورت مقیاس لیکرتی تدوین شده است و بر جنبه‌های ذهنی افسردگی بویژه ناتوانی در لذت بردن تأکید دارد. فرم های مصاحبه شامل اطلاعات فردی، خانوادگی، مامایی، زایمان، بعد از زایمان و نوزاد بود.

 

ب) پرسش نامه دلبستگی بزرگسالان(AAS)

 

۱-۱-۲- معنی اصطلاحی خسارت

 

خسارت تعریف قانونی ندارد (لنگرودی،۱۳۷۶ص ۲۱) بعضی از حقوق ‌دانان داخلی واژه‌ خسارت و ضرر را مترادف تلقی کرده و یکی را به جای دیگری استعمال نموده‌اند ولی باید توجه داشت که واژ‌ه‌ی خسارت اعم از کلمه ضرر است چون کلمه خسارت علاوه بر معنای زیان که به دیگری وارد می‌شود بر تاوان و غرامتی که به زیان‌دیده داده می‌شود نیز دلالت می‌کند. برخی از حقوق ‌دانان در تعریف ضرر می‌‌نویسند: «در هر جا که نقصی در اموال ایجاد شود یا منفعت مسلمی فوت گردد یا به سلامت و حیثیت و عواطف شخصی لطمه‌ای وارد شود می‌‌گویند ضرر به بار آمده است.» (کاتوزیان، ۱۳۷۰، ص۷۰) برخی نیز در بیان ضررنوشته‌اند:«ضرر ممکن است به واسطه از بین رفتن مالی باشد یا به واسطه فوت شدن منفعتی که از انجام تعهد حاصل می‌شده است.» (سنهوری، ۱۹۵۴،ص۶۹۷) این تعریف به تبعیت از ذیل ماده ۷۲۸ قانون آیین دادرسی مدنی ارائه شده و از جامعیت برخوردار نیست. بدیهی است حقوق دانان باید با عنایت به قانون و عرف و دیگر منابع حقوق، تعریف خود را از یک مفهوم ارائه دهند. چه، اتکا به یکی بدون دیگری چه بسا او را از دست‌یابی به مفهومی که از جامعیت برخوردار باشد باز می‌‌دارد، باید اذعان کرد که مفهوم خسارت و ضرر از مفاهیم عامه است که ذاتاً روشن و بدیهی است و ورود حقوق‌دانان در تعریف آن، بیشتر ناظر به دست‌یابی تنوع و تکثر موارد و مصادیق آن است. در قانون مدنی ایران هنگامی که از خسارت ناشی از عدم ایفاء تعهد یا جبران خسارت سخن به میان می‌آید، منظورشان زیان وارد شده و هنگامی که از تأدیه خسارت بحث می‌کنند منظورشان جبران ضررهای وارد شده می‌باشد. (مواد ۲۲۱، ۲۲۷، ۲۲۹، قانون مدنی) (امامی،۱۳۶۶ص ۴۰۷) در مواد ۹، ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۱۶ قانون آیین دادرسی کیفری عناوین «ضرر و زیان» با هم به کار رفته است. این نوع به کارگیری واژه های مترادف در نگارش قانون این ذهنیت را پدید می‌آورد که قانون گذار برای این دو واژه معنای متفاوتی قائل است چون به کارگیری واژه های مترادف در قانون واحد، مغایر با منطق نگارش قانون است. با تأمل در معنای این دو واژه در این مواد تفاوتی دیده نمی‌شود، ‌بنابرین‏ آن را باید بر تسامح در مقام نگارش قانون حمل کرد. برخی از حقوق ‌دانان در این زمینه‌ نوشته‌اند: «در عرف قضایی کشور ما اصطلاح «ضرر و زیان» بدون اینکه هر یک از کلمات آن دارای آثار حقوقی ویژه‌ای باشد متداول شده و در اغلب نوشته های حقوقی و قضایی و حتی در متن بعضی از قوانین دیگر نیز با همین ترکیب به کار رفته و مصطلح شده است.» (آخوندی، ۱۳۶۸ ص۲۷۲) ‌قانون‌گذار در اصل ۱۷۱ از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در بسیاری از مواد قوانین مختلف عادی برای ارائه مفهوم خسارت از واژه‌ ضرر استفاده ‌کرده‌است. درآثارفقیهان متقدم تعریف مستقلی از خسارت ارائه نشده است ولی عنوان ضرر در موارد و مصادیق خسارت به کارگرفته شده است. ‌در متون فقهی متاخرین نیز مفهوم خسارت به وسیله واژه‌ ضرر بیان شده است. مرحوم موسی خوانساری در تقریرات درس فقیه و اصولی مبرز میرزای نائینی می‌‌نویسد: «ضرر عبارت است از فوت آنچه که انسان آن را دارا است، اعم از اینکه نفس باشد یا عرض یا مال یا جوارح، ‌بنابرین‏ چنانچه مال کسی یا عضوی ا ز اعضای او به جهت اتلاف یا تلف ناقص شود یا شخص بمیرد یا به عرض او لطمه وارد شود در این صورت می‌‌گویند ضرر به او وارد آمده است، بلکه با عنایت به عرف «عدم نفع» در موردی که مقتضی آن تمام و کامل شده باشد ضرر به حساب می‌آید.» (نجفی خوانساری، ۱۴۱۸- ۱۴۲۱ ص ۱۹۸) مرحوم شیخ محمدحسین حلی در تعریف ضرر آورده است: «ضرر مصدر (ضر) نقص در سال یا نفس یا آبرو است همان گونه که در کتب لغت بدان تصریح شده است.» (‌حلی، ۱۴۱۵، ص ۲۰۱)

 

مؤلف در کتاب القواعد الفقهیه ضرر را به معنای از دست دادن هر یک از مواهب و نعمت‌های زندگی اعم از جان، مال و حیثیت یا هر چیز دیگر که انسان خود از آن بهره‌مند است، دانسته. (‌مکارم شیرازی، ۱۴۱۱ص ۴۹) پس در فقه نیز همانند حقوق، سلب حیات فرد، از دست دادن سلامتی جسم، نقص در اموال، فوت، منفعت مسلم، از بین رفتن حیثیت و اعتبار شخص، لطمه به عواطف شخصی، خانوادگی، ملی و مذهبی فرد و از دست دادن هر گونه سرمایه و دارایی و حقی که شخص واجد آن بوده و از آن بهره‌مند بوده است یا اقتضای بهره‌مندی آن در نزد عرف وجود دارد، خسارت و ضرر به شمار می‌آید. در قرآن کریم خود کلمه «خسارت» استعمال نشده است ولی کلمات هم خانواده آن مانند «خسراً و «الخسران» و «خسروا» استفاده شده است. از دیگر معانی اصطلاحی خسارت همان‌ طور که پیش‌تر اشاره شد می‌توان به تلف و یا نقص مال اشاره کرد. فوت منفعت می‌باشد که فقها آن را عدم النفع می‌نامند. برخلاف حالت اول در حالت دوم دارایی زیان‌دیده بعد از وقوع عمل زیان آور مانند قبل از آن است. معهذا از اوضاع و احوال چنین بر می‌آید که حادثه زیان آور مانع افزایش دارایی زیان‌دیده شده است. خسارت و یا ضرر مادی را می‌توان به صورت دیگری نیز معرفی نمود. مثلاً با توجه به اینکه دارایی شخص زیان‌دیده جمع جبری ارقام مثبت و ارقام منفی آن است، ‌خسارت یا از تقلیل ارزش و یا از تلف یکی از ارقام مثبت و یا از افزایش ارقام منفی دارایی (یعنی دیون) نتیجه می‌شود. (کاتوزیان، ۱۳۷۴ ص۱۶۴-۱۶۳) در تعریف دیگر از واژه ضرر یا خسارت از آن به نفع منفی و نفع مثبت یاد شده است. نفع منفی همان«ازبین رفتن مال» می‌باشد و نفع مثبت «عدم النفع» است. مهم‌ترین عناصر نفع منفی عبارتند از:

 

مخارج انعقاد معامله از قبیل حق التحریر و تعمیر و مخارج سند رسمی در دفتر اسناد رسمی. مخارجی که طرف معامله برای اجرای قرارداد و قبول انجام تعهد متقبل شده مانند هزینه های حمل، ‌انبارداری، ‌بیمه و… خسارت طرف معامله ناشی از اجرا یا تمهید مقدمات اجرا می‌باشد. مثلاً متعهد له در اجرای تعهد خود کالا را ارسال داشته و کالا به هنگام حمل آسیب دیده است. خسارت طرف معامله از اینکه به اعتماد وقوع معامله فرصت انجام معامله دیگری را از دست داده است. من حیث المجموع و با عنایت به تعاریف به عمل آمده به نظر می‌رسد «ضرر» یا «خسارت» واجد یک مفهوم عرفی است و کمتر واژه یا اصطلاحی را به می‌توان پیدا نمود که در مقام توصیف واضح‌تر از آن باشد. لذا در تشخیص مصادیق نیز باید به عرف مراجعه کرد و دید که آیا عرف در خصوص آن مورد را ضرر می‌شمارد یا خیر. به طور مثال عرف جوامع پیشرفته امروزی دیگر هیچگونه تردیدی در خصوص ضرر دانستن حبس انسان صنعتگر یا کارگر یا تاجر به خود راه نمی‌دهد و جبران آن را لازمه اجرای قاعده لاضرر می‌داند. معهذا عرف در قضاوت خود به سیر عادی و طبیعی و متعارف امور بی‌اعتنا نمی‌ماند و از ملاک‌های نوعی در تشخیص مصادیق ضرر استفاده می‌کند.

 

۱-۱-۳- تعریف خسارت معنوی